چند سالی است که سازمان امور مالیاتی و وزارت امور اقتصادی و دارایی برای دریافت اطلاعات فعالیتهای اقتصادی مودیان سامانهای را بهنام سامانه مودیان مالیاتی راهاندازی کرد.
به گزارش اقتصاد گستر شمال،بهمریختگی عجیبی در سامانه مودیان مالیاتی بهچشم میخورد. چند سالی است که سازمان امور مالیاتی و وزارت امور اقتصادی و دارایی برای دریافت اطلاعات فعالیتهای اقتصادی مودیان سامانهای را بهنام سامانه مودیان مالیاتی راهاندازی و بهویژه فعالان اقتصادی متوسط و بزرگ را موظف به بارگذاری تمام فعالیتهای خرید و فروش خود در این سامانه کرده است بهخصوص از هنگامی که اعلام شد فاکتورهای سنتی و کاغذی دیگر اعتباری برای سازمان امور مالیاتی ندارند و باید فاکتورهای الکترونیکی جایگزین آنها شود، مساله بهرهبرداری از این سامانه رسمیت و گسترش بیشتری پیدا کرد. وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان امور مالیاتی تلاش کردهاند پرداختها و دریافتها را بهسوی پایانههای فروشگاهی سوق دهند و سندهای الکترونیکی بانکی برای تبادلهای پولی صادر شود. در این صورت فرار مالیاتی به حداقل ممکن کاهش پیدا میکند رفتارهای اقتصادی و مالی شهروندان قابل رصد و شفاف میشود و میتوان درک درستی از وضعیت و عملیات اقتصادی پیدا کرد.
همچنین جرائمی نظیر پولشویی و فعالیتهای سیاه اقتصادی، فرار مالیاتی و قاچاق بهتر، بیشتر و دقیقتر قابلیت شناسایی پیدا میکند. روشن است که همه اینها، محور مهم و راهبردی برای ایجاد سلامت اقتصادی و نیل به اقتصادی سالم و عدالتمحور است.
اما اصل مهم آن است که کار خوب، باید خوب انجام شود تا تاثیر خوب داشته باشد و اگر کار خوب، بد انجام شود حتی اگر تاثیر بد هم نداشته باشد باز میتوان مطمئن بود که تاثیر مناسب و مطلوب بر جای نخواهد گذاشت. از این بابت درباره سامانه مودیان مالیاتی و رفتاری که سازمان امور مالیاتی براساس این سامانه در سال جاری پیشه و تصمیمهایی که اتخاذ و اجرا کرده و میکند، پرسش اصلی آن است که به فرض پذیرفته شدن خوب بودن سازمانه مودیان، آیا بهرهبرداری درستی از این سامانه به عمل آمده و اگر بهرهبرداری دستی از این سامانه به عمل آمده باشد، آیا این بهرهبرداری درست نتایج قابلقبولی بر جای گذاشته است؟ البته روی کاغذ همهچیز خوب است و کارکردهای امیدوارکنندهای دارد. مقامات دولتی درباره فعالیتهایشان گزارشهای رنگارنگ و جذابی ارائه میدهند که ناظران متوجه بیمحتوا بودنشان میشوند ولی بدنه جامعه از آن گزارشها فریب میخورد.
از این منظر مستقل از نگاه و ادعای مقامات و دستاندرکاران، باید سامانه مودیان مالیاتی از دید کاربران و مالکان و حسابداران مودیان مالیاتی مورد نقد قرار گیرد تا ارزیابی دقیق یا دستکم عملیاتی این سامانه بهدست آید. در وهله نخست باید اذعان کرد که هنوز مانند دوره پهلوی اول و بهعبارت دقیق مانند داروغه ناتینگهام، مالیات کسبوکارهای خرد یعنی آنچه در ادبیات عوام مغازهها، کاسبیهای فردی و دستفروشی و مانند آن نامیده میشود، بهصورت علیالراس و توسط کارشناس و ممیز مالیاتی تعیین میشود و سپس کاسب و مغازهدار و دستفروش به روش چانهزنی میزان این مالیات تعیینشده را کاهش میدهد و به نقطه مرضیالطرفین دست پیدا میکنند. سپس مالیات توافقشده پرداخت و درنهایت موضوع تا سال آینده مسکوت و پایان یافته تلقی میشود یعنی پرونده مالیاتی فعال اقتصادی خرد، با چانهزنی به نقطه مرضیالطرفین میرسد و پایان مییابد.
اما اوضاع برای فعالان اقتصادی بزرگتر و بهویژه اشخاص حقوقی فعال اقتصادی مانند شرکتها، کارخانجات و تولیدکنندههای متوسط و بزرگ، تا این حد ساده و خطی نیست چراکه آنان حتما و ناچار باید اطلاعات دقیقی داشته باشند و برای کاهش دردسرهای آتی این اطلاعات دقیق را به دولت ارائه میکنند. البته راههای فراری هم وجود دارد که مانند راههای زیرزمینی فعالیتهای اقتصادی امکان فرار مالیات را در مورد مالیات عملکرد پدید میآورد اما همین فرار بهویژه بهخاطر درگیر بودن عناصر و عوامل دیگر در خرید و فروش کالا و خدمات در مورد مالیات بر ارزشافزوده امکانپذیر نیست یعنی هر آنچه یک طرف ممکن است پنهان کند در گزارش طرف دیگر و شریک تجاری مشاهده و فعالیت آشکار میشود.
با این همه امسال و در یک اقدام عجیب و غیرقابل توجیه، سازمان امور مالیاتی برای همه مودیان متوسط و بزرگ مالیاتی جریمههایی از ۴میلیاردریال(۴۰۰میلیونتومان) به بالا تعیین و ابلاغ کرده که این رقم برای برخی مالیاتدهندگان بزرگ به ۲۰میلیاردریال(۲میلیاردتومان) جریمه نیز میرسد. مودیان مالیاتی میگویند در حالی که مالیات بر ارزشافزده در سررسید هر فصل(سه ماه) یکبار تسویه میشود و گواهی تسویه یا بدهکاری آن در سامانه مودیان مالیاتی قابل مشاهده است، چگونه، بر چه اساس و به چه علت این جریمهها تعیین و ابلاغ شده است. ممیزان سازمان امور مالیاتی بهطور غیررسمی در اینباره میگویند که سامانه مودیان مالیاتی خطاهای متعدد سیستمی داشته و سازمان به این نتیجه رسیده که مالیاتهای محاسبهشده توسط این سامانه کمتر از میزان واقعی بوده است. از این بابت و در یک اقدام جبرانی، مقامات و تصمیمگیران سازمان مذکور تصمیم به تعیین جریمههایی برای مودیان گرفته و آن جریمهها را به افراد حقوقی و شرکتها ابلاغ کردهاند. جالب است که برای تعیین این جریمهها، تا آنجا که ممیزان مالیاتی بهطور غیررسمی اطلاع میدهند، مبنایی وجود ندارد.
عملکرد درخشان سامانه امور مودیان مالیاتی به همین نقطهها پایان نمیپذیرد بلکه در اقدامی عجیب، برخی مجموعههای کاملا دولتی و حاکمیتی مانند شرکت پست جمهوری اسلامی که اصولا نهادهای حاکمیتی محسوب میشود و هیچگاه به بخشخصوصی واگذار نشده و نخواهد شد، از ارائه اطلاعات پرداخت مالیات بر ارزشافزوده مرسولهها بهسامانه مودیان مالیاتی و سازمان مربوط امتناع و سازمان نیز در این خصوص مودیان را بدهکار اعلام میکند. البته مودیان اعتراض میکنند که مگر میشود مرسوله را بدون پرداخت هزینههای آن ازجمله مالیات بر ارزشافزوده ارسال کرد؟ پاسخ این سوال اگرچه منفی است اما سازمان امور مالیاتی پاسخ میدهد که چون بدهکاری از سوی سیستم تعیین و ابلاغ شده کاربران کاری نمیتوانند انجام دهند. شرکت پست هم توضیح میدهد که بالاخره این خطای سیستمی است و کاری از دست پست هم برنمیآید.
درنتیجه اگرچه برخی مودیان مالیاتی برخی هزینههای مالیات بر ارزشافزوده را بهطور تکراری پرداخت کردهاند اما بازهم با جریمههای ۴میلیاردریالی و بالاتر مجازات شده و هیچکس درباره علت و چرایی این مجازات نه موضعی اتخاذ میکند و نه توضیح میدهد. تنها چیزی که این روزها مودیان مالیاتی از ممیزان و مدیران سازمان امور مالیاتی شنیده و میشنوند این جمله است که بروید اعتراض کنید تا بررسی و مبلغ تعیین کسر شود. البته ممکن است مبلغ تعیینشده کاهش یابد ولی تجربه نشان داده است که این مبلغ هیچگاه صددرصد کم نمیشود و فقط درصدی از آن کاهش خواهد یافت.
