در جغرافیای متنوع مازندران، هر روستا قصه‌ای برای روایت و داشته‌ای برای عرضه دارد؛ یکی با آیین و بازی‌های بومی، دیگری با محصول کشاورزی، هنر دست و صنایع‌دستی و روستایی دیگر با خوراکی و طعم ویژه‌ای که ریشه در فرهنگ و سبک زندگی مردم همان منطقه دارد. این داشته‌ها بخشی از هویت تاریخی و اجتماعی روستاها هستند، اما ارزش آن‌ها زمانی به‌درستی نمایان می‌شود که از محدوده مصرف و شناخت محلی فراتر بروند و به ظرفیت اقتصادی و گردشگری تبدیل شوند.
ییلاق اکراسر در غرب مازندران با بازی‌های بومی و کشتی گیله‌مردی، جنت‌رودبار با گل‌گاوزبان، جواهرده با هنر نمدمالی و سرمشک با سیب ترش، نمونه‌هایی از این هویت‌های متمایزند؛ ویژگی‌هایی که می‌توانند به شناسنامه گردشگری هر منطقه تبدیل شوند. با این حال، بسیاری از این ظرفیت‌ها هنوز در مرحله شناخته‌شدن در میان جامعه محلی باقی مانده‌اند و کمتر توانسته‌اند در قالب محصولی تجاری، سوغاتی اختصاصی یا تجربه‌ای سازمان‌یافته برای گردشگران عرضه شوند.
در واقع، گردشگری روستایی مازندران با وجود برخورداری از جاذبه‌های طبیعی فراوان، همچنان با خلأ هویت‌سازی اقتصادی مواجه است. معرفی یک روستا صرفاً با چشم‌اندازهای طبیعی و آب‌وهوای مطبوع، اگر با معرفی محصول، هنر، آیین و فرهنگ اختصاصی آن همراه نباشد، نمی‌تواند تمام ظرفیت‌های مقصد را به گردشگر بشناساند. در چنین شرایطی، گردشگر از یک منطقه عبور می‌کند، از طبیعت آن لذت می‌برد و شاید اقامتی داشته باشد، اما لزوماً با محصولی که یادآور هویت همان مقصد باشد به خانه بازنمی‌گردد.
این وضعیت در حوزه سوغات خوراکی برخی مناطق غرب مازندران نیز قابل مشاهده است. با وجود ظرفیت‌هایی مانند کشت چای، محصولات باغی و تنوع خوراک‌های محلی، هنوز هویت مشخص و فراگیری در تولید و عرضه سوغات خوراکی منطقه شکل نگرفته است و در بخشی از بازار، محصولات شناخته‌شده گیلان همچنان حضور پررنگی دارند. این در حالی است که ظرفیت تولید چای و محصولات کشاورزی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری فرآورده‌های غذایی و سوغات اختصاصی با نام و نشان غرب مازندران باشد.
تجاری‌سازی داشته‌های بومی، تنها به معنای فروش بیشتر محصولات کشاورزی نیست؛ بلکه به معنای تبدیل ویژگی‌های فرهنگی، طبیعی و اقتصادی هر منطقه به یک هویت قابل تشخیص در بازار گردشگری است. روستایی که محصول شاخص خود را با بسته‌بندی مناسب عرضه می‌کند، هنر بومی خود را در معرض دید گردشگر قرار می‌دهد و آیین‌های محلی را به تجربه‌ای گردشگری تبدیل می‌کند، از ظرفیت بیشتری برای ماندگاری در ذهن مسافران و ایجاد درآمد برای جامعه محلی برخوردار خواهد بود.
هر روستا می‌تواند به یک برند اقتصادی و گردشگری تبدیل شود
در همین ارتباط یک فعال حوزه گردشگری در گفت‌وگو با ایرنا ضمن تأکید بر ضرورت شناسایی مزیت‌های اقتصادی و فرهنگی مناطق مختلف استان گفت که توسعه گردشگری روستایی نباید صرفاً بر معرفی جاذبه‌های طبیعی و چشم‌اندازهای گردشگری متمرکز باشد، بلکه هر روستا باید با تکیه بر داشته‌های منحصربه‌فرد خود، هویتی مشخص و قابل عرضه در بازار گردشگری پیدا کند.
محمدرضا حسن‌پور با اشاره به ظرفیت‌های متنوع مازندران در حوزه کشاورزی، باغداری، صنایع‌دستی، خوراک‌های محلی و آیین‌های بومی اظهار کرد: یکی از رویکردهایی که می‌تواند به توسعه اقتصادی روستاها کمک کند، شناسایی یک یا چند محصول شاخص برای هر منطقه و برنامه‌ریزی برای تبدیل آن به یک برند شناخته‌شده است. در برخی کشورهای پیشرو، از جمله چین، تلاش شده است با تمرکز بر مزیت‌های تولیدی مناطق روستایی، هر روستا در زمینه تولید محصولی مشخص جایگاه ویژه‌ای پیدا کند. این الگو می‌تواند با توجه به ظرفیت‌های بومی مازندران نیز مورد توجه قرار گیرد.
دبیر اجرایی هفته ملی مازندران یادآور شد: مازندران از نظر تنوع محصولات کشاورزی و باغی ظرفیت قابل توجهی دارد، اما بسیاری از این تولیدات هنوز نتوانسته‌اند به جایگاه واقعی خود در بازار دست پیدا کنند. برای مثال، انجیر گلوگاه می‌تواند به‌عنوان محصول شاخص این منطقه معرفی شود. در بهنمیر و برخی مناطق قائم‌شهر نیز ظرفیت تولید توت‌فرنگی و نیشکر وجود دارد. برنج بابل و آمل، مرکبات، کیوی و سایر محصولات باغی و کشاورزی استان نیز قابلیت آن را دارند که با برنامه‌ریزی مناسب، به برندهای شناخته‌شده منطقه‌ای و حتی ملی تبدیل شوند.
او با بیان اینکه برندسازی محصولات بومی تنها به انتخاب نام و نشان تجاری محدود نمی‌شود، تصریح کرد: برای اینکه یک محصول بتواند در بازار جایگاه پیدا کند، باید مجموعه‌ای از اقدامات از جمله ارتقای کیفیت، بسته‌بندی مناسب، فرآوری، بازاریابی و ایجاد شبکه توزیع برای آن انجام شود. همچنین لازم است ویژگی‌های فرهنگی و جغرافیایی هر محصول به‌درستی معرفی شود تا مصرف‌کننده بداند محصول مورد نظر متعلق به کدام منطقه است و چه ویژگی متمایزی دارد.
حسن‌پور برگزاری جشنواره‌های تخصصی محصولات بومی را یکی از ابزارهای مؤثر در معرفی ظرفیت‌های مناطق مختلف دانست و گفت: جشنواره‌هایی مانند جشنواره کیوی در چالوس می‌توانند علاوه بر معرفی محصول، زمینه حضور گردشگران، افزایش فروش تولیدات محلی و رونق کسب‌وکارهای مرتبط را فراهم کنند. در چنین برنامه‌هایی باید تولیدکنندگان، عرضه‌کنندگان، فعالان گردشگری و سرمایه‌گذاران در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا جشنواره از یک برنامه صرفاً نمایشی به فرصتی برای ایجاد ارتباط اقتصادی و توسعه بازار تبدیل شود.
وی با اشاره به ضرورت پیوند میان گردشگری و تولیدات بومی اظهار کرد: گردشگری زمانی می‌تواند سهم بیشتری در اقتصاد روستا داشته باشد که گردشگر علاوه بر استفاده از جاذبه‌های طبیعی، با محصول، هنر، خوراک و فرهنگ اختصاصی مقصد نیز آشنا شود. اگر هر منطقه بتواند محصول شاخص خود را به شکل مناسب عرضه کند، گردشگر با خاطره‌ای ملموس از آن مقصد بازمی‌گردد و خرید سوغات نیز به بخشی از تجربه سفر او تبدیل می‌شود. این موضوع می‌تواند به افزایش ماندگاری گردشگر، تقویت فروش محصولات محلی و ایجاد فرصت‌های شغلی برای ساکنان روستاها کمک کند.
او یکی از موانع مهم در مسیر تجاری‌سازی محصولات بومی را نبود زیرساخت‌های مناسب عرضه و بازاریابی دانست و افزود: در بسیاری از مناطق، تولیدکنندگان توانایی تولید محصولات باکیفیت را دارند، اما برای عرضه مستمر و دسترسی به بازار با مشکل مواجه‌اند. ایجاد بازارچه‌های دائمی محصولات بومی می‌تواند زمینه عرضه مستقیم تولیدات، حذف بخشی از واسطه‌ها و افزایش سهم تولیدکننده از ارزش نهایی محصول را فراهم کند.
حسن‌پور ادامه داد: علاوه بر بازارچه‌های دائمی، باید برای معرفی محصولات متناسب با فصل برداشت و ویژگی‌های هر منطقه برنامه‌ریزی شود. محصولاتی مانند زعفران، گلاب و سایر فرآورده‌های کشاورزی و گیاهی نیز در برخی مناطق استان تولید می‌شوند که ظرفیت معرفی و تجاری‌سازی دارند. شناسایی این تولیدات و حمایت از تولیدکنندگان آن‌ها می‌تواند به متنوع شدن سبد محصولات بومی مازندران کمک کند.
وی همچنین هفته ملی مازندران را فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های اقتصادی و فرهنگی شهرستان‌های استان دانست و گفت: این رویداد می‌تواند زمینه‌ای برای دیده‌شدن تولیدات محلی، ارتباط میان فعالان اقتصادی و آشنایی بیشتر مردم و گردشگران با داشته‌های مناطق مختلف باشد؛ با این حال، معرفی ظرفیت‌ها نباید به چند روز برگزاری یک مناسبت محدود شود. آنچه اهمیت دارد، استمرار این برنامه‌ها در طول سال و تبدیل معرفی مقطعی محصولات به یک جریان دائمی در حوزه بازاریابی، فروش و حمایت از تولیدکنندگان است.
او تأکید کرد: اگر شناسایی محصولات شاخص، برگزاری جشنواره‌های تخصصی، ایجاد بازارچه‌های دائمی، توسعه بسته‌بندی و حمایت از تولیدکنندگان به‌صورت یک برنامه منسجم دنبال شود، می‌توان به‌تدریج برای هر منطقه هویتی اقتصادی تعریف کرد. در چنین شرایطی، ظرفیت‌های بومی از داشته‌هایی که صرفاً در محدوده جغرافیایی خود شناخته شده‌اند، به دارایی‌هایی ارزشمند در اقتصاد گردشگری استان تبدیل خواهند شد.
به گزارش ایرنا، مازندران با برخورداری از تنوع کم‌نظیر فرهنگی، طبیعی و اقتصادی، این ظرفیت را دارد که هر روستای آن به یک نشان تجاری مستقل و متمایز تبدیل شود؛ نشانی که علاوه بر معرفی یک محصول شاخص، روایتگر هویت، تاریخ، فرهنگ و سبک زندگی مردم همان منطقه باشد. از گل‌گاوزبان جنت‌رودبار و نمد جواهرده تا انجیر گلوگاه، توت‌فرنگی بهنمیر، برنج بابل و آمل و کیوی غرب استان، هر یک می‌توانند به نمادی از توانمندی‌های بومی مازندران در بازار گردشگری و اقتصاد محلی تبدیل شوند. تحقق این هدف مستلزم شناسایی مزیت‌های اختصاصی روستاها، حمایت از تولیدکنندگان، توسعه صنایع تبدیلی، ارتقای کیفیت و بسته‌بندی، ثبت نشان تجاری و ایجاد شبکه‌های مؤثر بازاریابی و فروش است.
در این میان، برندسازی روستایی نباید صرفاً به محصولات کشاورزی محدود شود، بلکه آیین‌ها، بازی‌های بومی، صنایع‌دستی، خوراک‌های محلی و جاذبه‌های فرهنگی نیز باید در تعریف هویت هر روستا مورد توجه قرار گیرند. بدون تردید، اجرای منسجم طرح «مازندران؛ هر روستا، یک نشان تجاری» می‌تواند زمینه‌ساز رونق کسب‌وکارهای محلی، ایجاد اشتغال، افزایش ماندگاری گردشگران و توزیع گسترده‌تر منافع گردشگری در مناطق روستایی شود. هدف آن است که هر روستا با داشته‌های منحصربه‌فرد خود شناخته شود و نام و نشانش نه‌تنها در ذهن گردشگر، بلکه در بازار محصولات بومی نیز ماندگار بماند.