به گزارش اقتصاد گستر شمال ،دریای خزر برای بسیاری از گردشگران، مقصدی برای گذراندن تعطیلات و تجربه تفریحات ساحلی است، اما برای ساکنان مناطق ساحلی، دریا بخشی از زندگی، هویت و معیشت روزمره محسوب میشود؛ تفاوتی که در برنامهریزی برای توسعه گردشگری این مناطق نباید نادیده گرفته شود.
در سالهای اخیر، همزمان با افزایش توجه به اقتصاد دریامحور، ظرفیتهای گردشگری سواحل شمالی کشور نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. در نشستها و رویدادهای مرتبط، از ضرورت جذب گردشگر، افزایش سرمایهگذاری، توسعه زیرساختهای اقامتی و تفریحی و ایجاد امکانات جدید سخن گفته میشود؛ موضوعاتی که اگرچه بخشی از الزامات رونق گردشگری به شمار میروند، اما بهتنهایی نمیتوانند تضمینکننده توسعه پایدار باشند.
در این میان، حفاظت از محیطزیست و توجه به جوامع محلی دو موضوعی است که باید همزمان با برنامههای توسعهای مورد توجه قرار گیرد. سواحل شمالی کشور با برخورداری از تالابها، جنگلهای هیرکانی، زیستگاههای ارزشمند و تنوع فرهنگی، ظرفیتهایی دارند که هرگونه برنامهریزی برای گردشگری باید متناسب با توان اکولوژیک و ویژگیهای اجتماعی آنها انجام شود.
از سوی دیگر، ساکنان بومی نباید در فرایند توسعه صرفاً بهعنوان نیروی کار یا میزبان گردشگران دیده شوند، بلکه مشارکت آنها در تصمیمگیریها و بهرهمندی از منافع اقتصادی طرحها باید بخشی از برنامه توسعه باشد. در غیر این صورت، افزایش پروژهها و ورود گردشگران بیشتر، لزوماً به بهبود کیفیت زندگی مردم منطقه منجر نخواهد شد.
گردشگری دریامحور تنها به تفریحات آبی محدود نمیشود
در همین ارتباط، یک کارشناس گردشگری، با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به اقتصاد دریامحور گفت: توسعه این بخش نباید صرفاً به ایجاد زیرساختها و گسترش تفریحات آبی محدود شود، بلکه ظرفیتهای فرهنگی، طبیعی و اجتماعی مناطق ساحلی نیز باید در برنامهریزیها مورد توجه قرار گیرد.
علی حدیدیفرد یادآور شد: اقتصاد و گردشگری دریامحور علاوه بر فعالیتهای تفریحی، ظرفیتهایی همچون فرهنگ صیادی، غذاهای محلی، میراث دریانوردی، معماری بومی، پرندهنگری و حیاتوحش را نیز شامل میشود و توجه به این ظرفیتها میتواند به شکلگیری مقاصد گردشگری متناسب با ویژگیهای هر منطقه کمک کند.
این فعال گردشگری با اشاره به ضرورت فاصله گرفتن از نگاه پروژهمحور در توسعه سواحل شمالی افزود: در برنامهریزی گردشگری باید به جای تمرکز صرف بر اجرای پروژههای منفرد، توسعه مقصد مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه ایجاد یک مجموعه اقامتی یا تفریحی بهتنهایی به معنای توسعه گردشگری نیست و باید مجموعهای از ظرفیتها، امکانات، شرایط زیستمحیطی و نیازهای اجتماعی منطقه در کنار یکدیگر دیده شوند.
او با توضیح اینکه توسعه مقصد گردشگری مستلزم شناخت ویژگیهای هر منطقه و توجه به ارتباط میان جاذبههای طبیعی، فرهنگی و خدمات گردشگری است. بر این اساس، برنامهریزی برای سواحل گیلان، مازندران و گلستان باید با در نظر گرفتن تفاوتهای محیطی و اجتماعی این استانها انجام شود و نمیتوان نسخهای یکسان برای همه مناطق ساحلی در نظر گرفت.
محیطزیست؛ سرمایه اصلی گردشگری ساحلی
حدیدیفرد حفاظت از محیطزیست را از الزامات اساسی توسعه گردشگری در سواحل شمالی دانست و اظهار کرد: ظرفیتهای طبیعی این مناطق، بخش مهمی از جاذبههای گردشگری را تشکیل میدهند و هرگونه برنامه توسعهای باید با توجه به ضرورت حفاظت از این سرمایهها دنبال شود.
وی با اشاره به اهمیت تالابها، جنگلهای هیرکانی، زیستگاههای پرندگان و گونههای جانوری از جمله فک خزری بیان کرد: این ظرفیتها علاوه بر ارزش زیستمحیطی، امکان توسعه گونههای متنوعی از گردشگری را فراهم میکنند و باید در برنامهریزیها مورد توجه قرار گیرند.
او تأکید کرد: نمیتوان از یک سو به دنبال جذب گردشگر و معرفی جاذبههای طبیعی بود و از سوی دیگر، نسبت به حفاظت از زیستگاههایی که این جاذبهها به آنها وابستهاند، بیتوجهی کرد. توسعه گردشگری باید به گونهای باشد که ضمن ایجاد فرصتهای اقتصادی، آسیب و فشار مضاعفی بر محیطزیست وارد نکند.
جوامع محلی بخشی از فرایند توسعه
حدیدیفرد همچنین مشارکت جوامع محلی را یکی از موضوعات مهم در برنامهریزی گردشگری دریامحور دانست و گفت: مردم بومی باید در فرایند تصمیمگیری و اجرای برنامههای توسعهای نقش داشته باشند و منافع حاصل از فعالیتهای گردشگری نیز به شکلی عادلانه در منطقه توزیع شود.
وی با اشاره به پیوند زندگی و معیشت ساکنان مناطق ساحلی با دریا افزود: بیتوجهی به خواستهها و نیازهای مردم محلی میتواند زمینهساز بروز تعارضهای اجتماعی شود؛ از این رو، برنامههای گردشگری باید با در نظر گرفتن شرایط زندگی، فرهنگ و منافع ساکنان بومی تدوین و اجرا شوند.
او یاداور شد: توسعه گردشگری زمانی میتواند در مناطق ساحلی ماندگار باشد که مردم محلی خود را بخشی از این فرایند بدانند و از نتایج اقتصادی آن بهرهمند شوند. در غیر این صورت، اجرای پروژههای جدید ممکن است به جای تقویت پیوند میان گردشگری و جامعه میزبان، فاصله میان این دو را افزایش دهد.
ضرورت برنامه جامع و مدیریت یکپارچه
این کارشناس گردشگری با تأکید بر لزوم تدوین برنامهای بلندمدت برای توسعه گردشگری دریامحور اظهار کرد: تعدد دستگاههای مسئول و نبود هماهنگی میان بخشهای مختلف میتواند روند اجرای برنامهها را با مشکل مواجه کند؛ بنابراین، تدوین طرحی جامع با افق زمانی مشخص و تقسیم وظایف میان دستگاههای مرتبط ضروری است.
حدیدیفرد با اشاره به ضرورت برنامهریزی در افق ۱۰ ساله افزود: توسعه گردشگری در سواحل شمالی نیازمند برنامهای منسجم است که ضمن شناسایی ظرفیتها و محدودیتهای هر منطقه، مسیر فعالیت دستگاههای مسئول را مشخص کند و از تصمیمگیریهای پراکنده و مقطعی جلوگیری شود.
وی همچنین استفاده از تجربه متخصصان و نیروهای بومی و ایجاد ثبات در مدیریت پروژهها را از دیگر الزامات این حوزه دانست و گفت: تغییرات مدیریتی و اولویتهای کوتاهمدت نباید موجب توقف یا تغییر مداوم برنامههای توسعهای شود؛ بلکه باید از تجربههای پیشین برای پیشبرد طرحها استفاده کرد.




