به اعتقاد کارشناسان درختان افتاده بخشی از اکوسیستم جنگل هستند و جمع آوری سودجویانه بیشتر از وجود انبوه آنها، به این اکوسیستم ضربه می زند.
به گزارش اقتصاد گستر شمال،سیدرضا هاشمی:اجرای قانون طرح تنفس ۱۰ ساله جنگل که در سال ۱۳۹۵ در کشور با هدف مقابله با تخریب یک میلیون و ۱۵۰ هزار هکتار از جنگلهای شمال در دستور کار قرار گرفت به آخرین سالش رسید، طرحی که فعالان و متخصصان محیط زیست هم اجرای دقیق این طرح را گامی موثر برای احیاء درختان پهن برگ و هیرکانی شمال قلمداد میکنند وخواستار اجرای آن هستند. اما در مقابل همواره شماری از استادان دانشگاه و به خصوص دوستداران منابع طبیعی و طبیعت مخالفت خود را نسبت به نحوه اجرای این طرح اعلم می کنند.
موضوعی که طی یک دهه گذشته پس از اجرای قانون طرح تنفس همواره بین شماری از کارشناسان جنگل سازمان منابع طبیعی، استادان دانشگاه ها و دوستداران محیط زیست و طبیعت مورد نقد و بررسی قرار گرفته است، مقدار و نحوه جمع آوری درختان شکسته افتاده است،
کارشناسان جنگلبانی وجنگل شناسی معتقدند؛ وضع مقررات سختگیرانه و مکانیسم انتخاب پیمانکاربا هدف نظارت مضاعف فنی بر عملیاتی شدن جمع آوری و خروج درختان شکسته و افتاده از جنگلهای شمال ضرورتی است که در نبود چنین مکانیسمی، بار دیگر جنگل های هیرکانی به شکل ویرانگرتری مورد هجوم جنگل خواران قرار خواهد گرفت.
بررسی های تاریخی از اظهارات گروه های مختلف نسبت به این موضوع مبنی بر این که آیا جمع آوری درختان افتاده شکسته، سود یا زیان جنگل است؟ نشان می دهد که زمزمه ادامه حضور در جنگل به بهانه جمع آوری درختان افتاده آن هم با وجهه دلسوزی برای منابع طبیعی از فردای اجرای قانون تنفس شروع شد، در حالی که به اعتقاد کارشناسان درختان افتاده بخشی از اکوسیستم جنگل هستند و جمع آوری سودجویانه بیشتر از وجود انبوه آنها، به این اکوسیستم ضربه می زند.
یکی از نمونه های بارز زمزمه جمع آوری درختان افتاده و شکسته از جنگل های شمال نامه اعتراضی شماری از اعضای انجمن زیست محیطی شهرستان بهشهر نسبت به اجرایی شدن این تبصره قانونی است. اعضای این سمن زیست محیطی مازندران در گروه فضای مجازی خود خطاب به رییس سازمان جنگلهای کشور نوشتند که صدور مجوز بهره برداری از درختان شکسته و افتاده بدون نظارت مضاعف ریشه کن کردن جنگل های شمال است، اگرچه درمجموعه این دستور نشانه اوج ندانستن جایگاه درختان شکسته و افتاده و ریشه کن در اکوسیستم های جنگلی است. جنگل های هیرکانی نیاز به صیانت از دریچه علمی با رویکرد دانش بومی جنگل دارند نه کندن و بردن تنه بی جانش!
دوستداران طبیعت معتقدند، جنگل خواران منتظر مجوز به صدا در آوردن اره موتوری هستند تا بهانه ای برای قطع غیر مجاز درختان سرپا و قاچاق به روش نوین بن بری و حمل مقطوعات اش به همراه درختان ریشه کن و… فراهم شود! که بدین نحو مرگ جنگل های هیرکانی ثبت خواهد شد! این در حالی است که در این مقطع زمانی که دانش بومی جنگل و مواهب شناسی با علم به روز و با مستندات میدانی از قدرت درختان و گیاهان علفی در سخن گفتن و پیام دادن می گوید و مطرح می شود، صدور چنین مجوزی که زمینه ساز تکرار قطع درختان سرپا به عنوان پرورش دروغین جنگل شمال در آینده خواهد بود، نشانگر ناسپاسی محض نسبت به مواهب جنگل شمال است.
برداشت درختان شکسته و افتاده جنگلهای هیرکانی با رعایت اصول فنی و اکولوژیک
طبق آخرین اظهارات دفتر جنگلداری و امور بهره برداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، بر اساس برآوردهای انجام شده درختان شکسته و افتاده تنها در ۱۳ حوزه آبخیز جنگل که دارای مساحتی برابر ۳۶۹ هزار هکتار است، امکانسنجی شده است.
بنابر این گزارش، در اجرای این طرح حجمی حدود ۴۰ هزار مترمکعب در سال اول و در مجموع سه ساله کمتر از ۸۰ هزار مترمکعب (سال دوم و سوم امکان برداشت نصف میشود) در این ۱۳ حوزه آبخیز نشانهگذاری و برداشت میشوند. اگر میزان حجم برآورد شده (۴۰ هزار مترمکعب) را بر سطح ۱۳ حوزه آبخیز تقسیم کنیم، سالانه معادل یک دهم مترمکعب در هکتار میشود. از آنجایی که بر اساس نتایج آخرین ارزیابی کمی و کیفی میانگین موجودی حجمی درختان ریشهکن و شکسته، افتاده و پسماند چوبی در جنگلهای هیرکانی برابر با ۲۰.۸۶ مترمکعب درهکتار است پس تنها نیم درصد حجم درختان ریشهکن، شکسته و افتاده برداشت میشود و مابقی ۹۹.۵ درصد در سطح جنگل ۱۳ حوزه آبخیز باقی میمانند. در نتیجه اختلالی در چرخه مواد و انرژی اکوسیستم جنگل ایجاد نخواهد شد.
مدیرکل جنگلداری و امور بهره برداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری ضمن تایید نهایی شدن طرح جمعآوری درختان شکسته افتاده هیرکانی گفت: تا یک آینده این طرح قابلیت اجرایی و عملیاتی خواهد شد.
محمدعلی فخاری روز شنبه درگفت و گو با خبرنگار ایرنا توضیح داد: با توجه به طولانی شدن تهیه طرح مدیریت پایدار به دلیل محدودیت ظرفیتهای مشاورهای و پیمانی و به منظور احیای فاز اول مدیریت پایدار جنگل، اقدام به تهیه یک برنامه کوتاه مدت سه تا پنج ساله تا استقرار مدیریت پایدار در ۲۸ حوزه آبخیز در سطح ۷۱۸ هزار هکتار شد که شامل هشت حوزه آبخیز در استان گیلان، پنج حوزه آبخیز در مازندران (نوشهر)، ۱۰ حوزه آبخیز در مازندران (ساری) و پنج حوزه آبخیز در گلستان میشود.
فخاری اظهار داشت: تمامی درآمدهای حاصل از فروش چوب صرف هزینههای فنی و حفاظتی جنگل همان منطقه و بهصورت مستقیم و غیرمستقیم موجب ایجاد شغل میشود و در اقتصاد محلی منطقه تأثیر به سزایی دارد.
مدیرکل جنگلداری و امور بهره برداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری اضافه کرد: بیش از ۵۰ درصد درآمد حاصل از فروش درختان در بخش حفاظت هزینه میشود. اعم این هزینهها شامل پرداخت بهموقع دستمزد بیش از ۷۰۰ نفر نیروی حفاظتی شامل قرقبان، سیمبان، نگهبان و … همچنین احداث بنچ مارک، کانالهای حفاظتی و ایجاد کمربند سبز و دیوارهای حایل سبز به طول ۲۰۰ کیلومتر برای جلوگیری از تخریب و تصرف، مرمت، تجهیز و بازسازی نگهبانی ایست بازرسی، خرید دوربین برد کوتاه و برد بلند میشود.
وی با اظهار این که اجرای این طرح طبق مطالعات تفصیلی هیرکانی است، ادامه داد: اگرچه از آغاز اجرای طرح تنفس یعنی سال ۱۳۹۶ تا کنون توقف بهره برداری از هیرکانی به عنوان یک راهبرد مورد موافق همگان عملیاتی شده است، اما رها شدن مدیریت جنگل اصلا درست نبوده است.
تأکید استاد دانشگاه مازندران بر اجرای طرح جنگلداری نوین در هیرکانی
استاد دانشکده علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری بر ضرورت اجرای هرچه سریعتر طرح مدیریت نوین جنگلداری در جنگلهای هیرکانی تأکید کرد و گفت: معطل ماندن این طرح بیش از این جایز نیست.
اصغر فلاح با بیان اینکه برای همه دیدگاهها و نظرات احترام قائلیم، افزود: درباره جنگل باید افرادی اظهار نظر کنند که علاوه بر دانش و تخصص، تجربه حضور میدانی در جنگل را نیز داشته باشند.
وی با اشاره به چالشهای موجود در جنگلهای شمال کشور اظهار کرد: قاچاق چوب، آتشسوزی جنگلها، دستاندازی و تغییر کاربری از مهمترین تهدیدهای پیشروی جنگلهای هیرکانی است و اجرای طرح جنگلداری نوین باید هرچه سریعتر عملیاتی شود.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: سازمان منابع طبیعی پس از توقف بهرهبرداری چوبی از جنگلهای شمال، امکانات و زیرساختهای لازم برای اجرای کامل طرح تنفس جنگل را در اختیار نداشت و به همین دلیل این طرح تاکنون به نتیجه مطلوب نرسیده است.
فلاح تأکید کرد: با توجه به شرایط کنونی جنگلهای شمال، اجرای طرح جنگلداری نوین یک ضرورت انکارناپذیر است.
به گزارش ایرنا، برکسی پوشیده نیست که جنگلهای شمال با قطع بیرویه درختان، چرای بی رویه ۳.۵ میلیون راس دام سبک و سنگین، جاده سازی پی در پی، تغییر کاربری گسترده جنگلی، دفن غیراصولی زباله، قاچاق چوب، و ده ها موارد دیگر در سالهای گذشته در آستانه نابودی قرار گرفته بود تا اینکه با ساز و کار قانونی و تصویب قانون تنفس جنگل قرار شد برای حفاظت از این عرصه های طبیعی اقدام موثری صورت گیرد.
طرح تنفس جنگل یکی از الزامات قانونی است که ممنوعیت برداشت و هرگونه بهره برداری از جنگلهای شمال در آن تاکید شده تا با اجرای آن جنگلهای شمال به خود پالایشی برسد و بار دیگر بر مدار سرسبزی حرکت کند.
تحقیقات صورت گرفته توسط زیست شناسان و مراکز تحقیقاتی معتبر جهان نشان می دهد که بقایای درختان و گیاهان پوسیده که در کف جنگل ها انباشته می شوند به حفظ تنوع زیستی اکوسیستم جنگل ها کمک زیادی می کنند.
مطالعات ثابت کرده است که تنها پنج درصد توده درختان زنده دارای سلول های زنده هستند، در حالی که میزان سلول های زنده در چوب های پوسیده درختان ۴۰ درصد و بیشتر شامل قارچ ها و باکتری هاست. به عبارتی در یک درخت مرده بیش از یک درخت زنده زندگی جریان دارد چرا که موجودات زنده ای که درون چوب نرم، پوست درختان و بقایای گیاهان را برای زندگی انتخاب می کنند به فرایند تجزیه و جذب جانوران شکارگر که تغذیه کننده از آن ها هستند کمک می کنند.
توجه به اهمیت درختان افتاده و خشک در جنگل از دهه ۷۰ میلادی در جهان مورد توجه جنگل شناسان و حافظان جنگل قرار گرفت زیرا آنها متوجه شدند مواد مغذی موجود در آنها برای بسیاری از موجودات زنده غذا و زیستگاه فراهم کرده و سبب ارتقا تنوع زیستی می شود.
درختان خشک افتاده به همراه چوب و برگ هایی که در بستر جنگل انباشته می شوند سبب رشد پوشش گیاهی تازه می شوند و همچنین به خاطر داشتن عناصر مغذی از جمله کربن، نیتروژن، پتاسیم و فسفر، باعث تداوم زندگی موجودات زنده می شوند.
مطالعات علمی نشان می دهند که بقایای درختهای افتاده نقش مهمی در ذخیره کربن خاک ایفا می کنند برای این که درختان وقتی زنده هستند، کربن جو را با کمک فرایند فتوسنتز در چوب خود نگه می دارند و هنگامی که می میرند قارچ ها و برخی باکتری ها مقداری از آن کربن را از بخش های مرده درخت به خاک منتقل می کنند.
به اعتقاد جانورشناسان، علاوه بر قارچ ها، باکتری ها، گلسنگ ها، خزه ها و برخی گیاهان دیگر، بی مهرگانی مانند موریانه ها، مورچه ها، سوسک ها، حلزون ها، دوزیستانی مانند سمندرها، خزندگانی مانند کرم تنبل و پرندگان و پستانداران به پوسته و چوب مرده درختان وابستگی دارند.
درختان افتاده و شاخه های بزرگ خشک و افتاده بویژه در نقاط شیب دار با کاهش حرکت رو به پایین مواد ارگانیک و خاک معدنی از به هدر رفتن این مواد جلوگیری می کنند. برگها و خرده خاشاک دیگر پشت بقایای تنه درختان مرده جمع می شوند و امکان فرایند تجزیه را فراهم می آورند. همچنین نفوذ آب برف و باران در خاک نیز بهتر می شود. در طول فصل خشک این بقایای چوبی تبخیر رطوبت خاک را کند می کنند و خرده زیستگاه هایی مرطوب را برای موجودات زنده ای که نسبت به رطوبت حساس هستند ایجاد می کنند.
استان مازندران حدود ۲ میلیون و چهار هزار هکتار مساحت دارد که از این مقدار حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار آن عرصه های طبیعی شامل جنگل و مرتع است.
برای حفاظت و مدیریت عرصه های طبیعی مازندران ۲ اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری در ساری و نوشهر فعالیت دارند که منطقه ساری حدود ۷۱ درصد و نوشهر حدود ۲۹ درصد این عرصه ها را مدیریت می کند. در مجموع حدود ۵۴ درصد از عرصه های جنگلی شمال کشور را در اختیار دارد و همچنین نیمی از جنگل های هیرکانی ثبت شده در سازمان جهانی یونسکو در جغرافیای مازندران واقع است.
