به گزارش اقتصاد گستر شمال ،گاهی صحبتهایی از مسوولین منتشر میشود که تنها توجیه منطقی پشتشان عدم آگاهی و دوربودن از حقیقت زندگی اکثریت مردم بوده؛ سخنان جدید رییسجمهور یکی از تازهترین نمونههای این موضوع است. مسعود پزشکیان خطاب به دانشجویان گفت که شما ازدواج کنید پولش را من میدهم! رییسجمهور در ادامه داد که من با ۵۰۰تاتکتومان ازدواج کردم. ۵۰۰تومان هم ندارید اما ۵۰۰تومان به شما میدهیم کاری ندارد! اصلا ما ۵۰۰هزارتومان به شما میدهیم؛ حالا دیگر چه میگویید؟! وی درادامه دراظهاراتی عجیب 500تومان سال۱۳۶۵ را معادل 2میلیونو500هزارتومان روز دانست؛ هزینهای که بهزحمت میتوان با آن یک کیلو گوشت خرید!
فارغ از اینکه این گفته رییسجمهور به شوخی گفته شده یا جدی موضوع مهم نمکی است که بر زخم مردم ریخته میشود. جوانانی که مدتها است آرزوی ازدواج و تشکیل خانواده را دارند اما هزینههای گزاف زندگی روزمره امیدشان به آینده را در معرض نابودی قرار داده نمیتوانند به این سخنان نگاه کنند و لبخد بزنند! برفرضکه رییسجمهور به جای 500هزارتومان ۵۰۰میلیون وام داد. سوال این است که این پول را باید به کدام زخم زد؟! آیا باید با آن درحد یکی دو قلم جهیزیه خرید یا با ارفاق در یکی از شهرکهای اطراف تهران پول پیش یک خانه کوچک را داد؟ در ادامه باید از آقای رییسجمهور پرسید که با کدام پول باید معیشت خانواده را تامین و اقلام بر سر سفره را در میان تورم سه رقمی تهیه کرد؟
هزینه تامین سبد غذایی خانوارها
برای درک فاصله میان این اظهارات و واقعیت زندگی مردم کافی است نگاهی به وضعیت بازار کالاهای اساسی و هزینه تامین سبد غذایی خانوارها بیندازیم. جایی که دیگر صحبت از خریدهای غیرضروری و هزینههای تجملاتی نیست. گوشت، مرغ، برنج، روغن، لبنیات و حتی نان، همان اقلامی که باید ابتداییترین بخش سفره هر خانواده را تشکیل دهند به کالاهایی تبدیل شدند که خرید مستمر آنها برای بسیاری از خانوارها دشوار شده است.
براساس آخرین گزارش مرکز آمار ایران، تورم نقطهبهنقطه در مهرماه۱۴۰۵ به ۷/۸۸درصد رسیده اما آنچه در این میان بیش از هر چیز نگرانکننده بهنظر میرسد وضعیت گروه خوراکیها و آشامیدنیهاست. تورم نقطهای این گروه در مهرماه به ۴/۱۱۳درصد رسید و برای نهمین ماه متوالی در محدوده سهرقمی باقی ماند. به عبارت دیگر خانوار ایرانی برای خرید مجموعهای از مواد غذایی مشابه سال گذشته بهطور متوسط بیش از دو برابر هزینه میکند. این درحالی است که افزایش درآمدها نهتنها با چنین سرعتی همراه نبوده بلکه بخش قابلتوجهی از حقوق و دستمزدها پیشاز پایان ماه صرف هزینههای ضروری زندگی میشود.
تصویر روشن از فشار واردشده بر سفره خانوار
نگاهی به جزئیات آمارها نیز تصویر روشنتری از فشار واردشده بر سفره خانوار ارائه میدهد. تورم نقطهای روغنها و چربیها در مهرماه به ۷/255درصد رسیده است. گروه شیر، پنیر و تخممرغ نیز تورم ۶/۱۵۴درصدی را تجربه کردند. از میان ۵۳قلم خوراکی منتخب، قیمت ۳۰قلم درمقایسه با مهر سال گذشته بیش از دوبرابر افزایش یافته است. این ارقام نشان میدهد که گرانی دیگر به چندکالای محدود یا یک گروه خاص از مواد غذایی منحصر نیست و بخش بزرگی از سبد مصرفی مردم را درگیر کرده است.
در چنین شرایطی حتی تامین منابع پروتئینی نیز به یکی از دغدغههای جدی خانوارها تبدیل شده است. بررسی قیمتهای بازار در روزهای پایانی آبان۱۴۰۵ نشان میدهد هرکیلوگرم راسته بیاستخوان گوسفندی به حدود ۲میلیونو۹۵۰هزارتومان رسیده و ماهیچه گوسفندی نیز با قیمت ۲میلیونو۵۶۰هزارتومان عرضه میشود. قیمت هرکیلوگرم سردست گوساله حدود ۲میلیونو۲۰۰هزارتومان و گوشت مخلوط گوساله نزدیک به ۲میلیونتومان گزارش شده است. به این ترتیب خرید تنها یککیلوگرم از برخی قطعات گوشت قرمز هزینهای نزدیک به ۳میلیونتومان به خانوار تحمیل میکند؛ رقمی که برای بسیاری از حقوقبگیران معادل بخش قابلتوجهی از درآمد ماهانه بوده اما مرغ نیز دیگر آن جایگزین ارزانقیمت گوشت قرمز نیست که بتوان بدون نگرانی از افزایش هزینهها روی آن حساب کرد. هرچند قیمت مرغ کامل در رصدهای بازار حدود ۳۵۵تا۳۶۰هزارتومان اعلام شده قیمت برخی قطعات آن بهمراتب بالاتر بوده بهطوریکه هرکیلوگرم فیله مرغ در ۲۹آبان به ۹۰۰هزارتومان رسیده و ساق مرغ بدون پوست نیز با قیمت ۶۲۵هزارو۵۰۰تومان عرضه شده است. ران مرغ بدون پوست نیز حدود ۴۵۰هزارتومان قیمتگذاری شده است. تخممرغ، یکی دیگر از منابع اقتصادی تامین پروتئین از این وضعیت مستثنا نیست و قیمت یک شانه ۳۰عددی آن در برخی عرضهها به ۶۴۰هزارتومان رسیده است.
برنج، دیگر کالای اصلی سفره ایرانیان وضعیت بهتری ندارد. در روزهای پایانی آبان قیمت هرکیلوگرم برنج ایرانی در برخی عرضهها به ۶۲۰هزارتومان و برنج خارجی به حدود ۴۹۴هزارتومان رسیده است. روغن نیز از این موج گرانی در امان نمانده و قیمت بطری ۸۱۰ گرمی روغن پختوپز به ۶۸۰هزارتومان و روغن سرخکردنی به حدود ۶۷۹هزارتومان رسیده است. در بخش لبنیات نیز قیمت شیر کمچرب ۹۴۶گرمی تا ۱۶۵هزارتومان و خامه ۲۰۰گرمی تا ۱۴۹هزارتومان گزارش شده است. به این ترتیب حتی تهیه اقلامی که زمانی جزو خریدهای معمول و روزمره خانوار محسوب میشدند حالا به هزینهای قابلتوجه تبدیل شده است.
سفرهها و جیبهای خالی
این ارقام زمانی معنای واقعی خود را پیدا میکنند که هزینه مجموع خریدهای ضروری محاسبه شود. خانواری را تصور کنید که در طول ماه تنها به دو کیلوگرم گوشت قرمز، چند کیلوگرم مرغ، یک شانه تخممرغ، چند کیلوگرم برنج، روغن و مقداری لبنیات نیاز دارد. همین اقلام بدون احتساب میوه، سبزیجات، نان، حبوبات و سایر هزینههای غذایی، بخش قابلتوجهی از درآمد ماهانه را میبلعند. در چنین شرایطی دیگر نمیتوان از یک سبد غذایی متنوع و متناسب با نیازهای تغذیهای خانواده سخن گفت چراکه بسیاری از خانوارها ناچارند پیش از خرید نه براساس نیاز غذایی بلکه براساس توان مالی خود تصمیم بگیرند.
سیاستهای حمایتی نیز درشرایطیکه قیمتها با سرعتی بالا افزایش مییابند بدون کنترل ریشههای تورم و تقویت قدرت خرید مردم نمیتوانند نقش تعیینکنندهای در بهبود معیشت داشته باشند. اعتبارهای حمایتی حتی اگر بخشی از هزینه خرید کالاهای اساسی را پوشش دهند دربرابر موج افزایش قیمتها بهسرعت قدرت اثرگذاری خود را از دست میدهند. نمیتوان ازیکسو شاهد کوچکترشدن سبد مصرفی خانوار بود و از سوی دیگر با پرداخت حمایتهای محدود و مقطعی انتظار داشت فشار معیشتی بهشکل معناداری کاهش پیدا کند.
نگرانی درباره تامین نان و انرژی
درکنار این وضعیت نگرانی درباره تامین نان و انرژی نیز به فشارهای معیشتی اضافه شده است. گزارشهایی از اعمال محدودیتهای تازه در خرید نان یارانهای در استانهای مرکزی، خوزستان و زنجان منتشر شده و همزمان اختلاف قیمت آرد سهمیهای و آزاد نگرانیها درباره آینده هزینه تامین این کالای اساسی را افزایش داده است. نرخ آرد خارج از سهمیه نیز بیش از پنج برابر نرخ یارانهای گزارش شده است. هرچند مقامهای دولتی بر محدودنشدن خرید متعارف خانوارها تاکید دارند اما نفس طرح چنین محدودیتهایی درشرایطیکه قدرت خرید مردم بهشدت کاهش یافته نشاندهنده عمق مشکلات در زنجیره تامین و توزیع کالاهای اساسی است. از سوی دیگر با نزدیکشدن به زمستان هشدار درباره احتمال رسیدن کسری گاز به روزانه ۴۳۰میلیونمترمکعب در دوره اوج مصرف نیز نگرانیها را افزایش داده است. بحرانی که میتواند تولید صنایع و تامین انرژی خانوارها را تحت تاثیر قرار دهد و درنهایت از مسیر افزایش هزینه تولید و اختلال در عرضه فشار بیشتری بر قیمت کالاها وارد کند. در اقتصادی که خانوارها همین حالا نیز با افزایش هزینه خوراک و مسکن دستوپنجه نرم میکنند هر شوک تازه در حوزه انرژی میتواند بهمعنای موج جدیدی از افزایش قیمتها باشد.
وعدههای توخالی
در این میان وعده دولت برای رساندن تورم به محدوده ۴۰درصد طی ششتا۹ماه آینده نیز نمیتواند بهتنهایی پاسخگوی نگرانیهای معیشتی مردم باشد. حتی اگر این هدف محقق شود بهمعنای بازگشت قیمتها به سطح گذشته یا ارزانشدن کالاهای اساسی نیست. تورم ۴۰درصدی همچنان به معنای افزایش متوسط قیمتها در یک دوره سالانه است آنهم درشرایطیکه خانوارها پیشتر افزایشهای سنگین و بعضا چندبرابری را تجربه کردند بنابراین کاهش نرخ تورم زمانی میتواند برای مردم ملموس باشد که با افزایش متناسب درآمدها و ترمیم قدرت خرید همراه شود.
مساله اصلی همینجاست: دولت از کاهش تورم سخن میگوید اما مردم هر روز با قیمتهای جدید در فروشگاهها و بازارها مواجه میشوند. برای خانوادهای که بخش عمده درآمدش صرف اجاره مسکن، خوراک و هزینههای جاری میشود حتی چنددرصد افزایش قیمت نیز میتواند بهمعنای حذف یک قلم از سبد مصرفی باشد. در چنین شرایطی کاهش مصرف گوشت، جایگزینکردن برنج ایرانی با انواع ارزانتر، خرید کمتر لبنیات و حذف تدریجی برخی اقلام از سفره دیگر انتخابی ازسر ترجیح نیست بلکه راهی برای دوامآوردن دربرابر هزینههای فزاینده زندگی است.
سخن آخر
ازهمینرو وقتی رییسجمهور چه به شوخی چه جدی از پرداخت ۵۰۰هزارتومان برای کمک به ازدواج جوانان سخن میگوید پرسش اساسی فراتر از رقم پیشنهادی اوست. دولتی که قرار است جوانان را به تشکیل خانواده تشویق کند پیشاز هرچیز باید بتواند چشماندازی قابل اتکا از تامین حداقلهای زندگی ارائه دهد. ازدواج تنها خرید جهیزیه یا پرداخت پول پیش خانه نیست بلکه آغاز مسوولیتی بلندمدت برای تامین خوراک، مسکن، پوشاک، درمان و آموزش است. وقتی هزینه تامین ابتداییترین اقلام غذایی نیز چنین سهم بزرگی از درآمد خانوار را میبلعد با کدام اطمینان میتوان از جوانان انتظار داشت که به آینده اقتصادی خود و خانوادهای که قرار است تشکیل دهند امیدوار باشند؟
مساله امروز جامعه ایران کمبود توصیه به ازدواج یا وعده پرداخت مبالغی نمادین نیست بلکه مساله اقتصادی است که در آن فاصله میان درآمد و هزینه هر روز بیشتر میشود. پیشاز آنکه به جوانان گفته شود ازدواج کنند و دولت هزینهاش را میپردازد باید به این پرسش پاسخ داد که خانوادههای تشکیلشده امروز چگونه از پس هزینههای زندگی برمیآیند؟
